Hiện nay, nhân lực ngành du lịch cả nước có khoảng 1.359.100 người (trong đó có 424.750 lao động trực tiếp và trên 934.350 lao động gián tiếp), chiếm 2,39 % tổng số lao động cả nước.

Những năm gần đây, số lượng nhân lực du lịch nước ta tăng trưởng mạnh, trong đó lao động gián tiếp có xu hướng tăng với quy mô lớn hơn, phản ánh tính hiệu quả của việc xã hội hóa hoạt động du lịch. Lao động có trình độ đào tạo sơ cấp, trung cấp, cao đẳng du lịch là lực lượng lao động trực tiếp phục vụ khách, cung cấp sản phẩm đến người tiêu dùng, chiếm 47,3% lao động được đào tạo, bằng 19,8% tổng số lao động của ngành.

Lao động được đào tạo đại học và sau đại học về du lịch chỉ chiếm 7,4% số lao động có chuyên môn du lịch. Mặc dù lao động ngành du lịch phát triển nhanh về số lượng nhưng chất lượng chưa đảm bảo, đặc biệt là chuyên môn nghiệp vụ, chưa theo kịp đòi hỏi ngày càng cao và đa dạng của hoạt động du lịch trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày một sâu và toàn diện.

Hiện cả nước có 284 cơ sở tham gia đào tạo du lịch, gồm 62 trường đại học, 80 trường cao đẳng, 117 trung cấp; 2 công ty đào tạo và 23 trung tâm, lớp đào tạo nghề. Kể từ Hội thảo quốc gia lần thứ nhất (vào tháng 3.2008) đến nay, công tác đào tạo mới nhân lực ngành Du lịch đã được đẩy mạnh, tăng quy mô, mở rộng mạng lưới cơ sở đào tạo, nâng dần năng lực và chất lượng đào tạo.

Hiện nay, mỗi năm cả nước tuyển sinh khoảng 22.000 học sinh, sinh viên du lịch (tăng 22,2% so với năm 2007), trong đó tuyển sinh đại học là 3.870 sinh viên (1.770 sinh viên đại học, cao đẳng chuyên nghiệp, 2.100 sinh viên cao đẳng nghề du lịch).

Ước khoảng 70% sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng du lịch và 80% học sinh tốt nghiệp trung cấp du lịch tìm được việc làm đúng nghề được đào tạo, cơ bản đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của công việc và làm việc hiệu quả, có khả năng tiếp tục tự đào tạo để phát triển toàn diện, hòa nhập với tổng thể lao động và cộng đồng.

Tại hội thảo, đánh giá sơ kết sau 2 năm rưỡi công tác đào tạo nhân lực ngành Du lịch theo nhu cầu xã hội (tính từ tháng 3.2008 đến nay), Thứ trưởng Trần Chiến Thắng nhận định, đào tạo theo nhu cầu xã hội trong lĩnh vực du lịch ngày càng cấp thiết.

Nhu cầu phát triển kinh tế, văn hóa xã hội trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang thúc đẩy ngành Du lịch ngày càng phát triển, phát huy vai trò một ngành kinh tế tổng hợp quan trọng, mang nội dung văn hóa sâu sắc, có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, làm cho nhu cầu đào tạo của toàn xã hội tăng đột biến để phát triển ngành, đáp ứng nhu cầu du lịch và đồng thời đáp ứng nhu cầu của nhân dân về học tập các ngành nghề liên quan đến du lịch, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình và cộng đồng.

Thứ trưởng Trần Chiến Thắng cũng khẳng định, việc liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp là rất cần thiết bởi nó đáp ứng “đầu ra” của cả quá trình đào tạo. Doanh nghiệp du lịch phải có trách nhiệm trong đầu tư nhân lực bởi thực tế hiện nay các doanh nghiệp du lịch đang làm theo cách “mua sắm nhân lực”, kéo người từ các đơn vị khác. Đây là cách làm “ăn xổi” và cần có những điều chỉnh về cơ chế chính sách để thay đổi cách làm này.

Ông Mai Tiến Dũng, Phó giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội cho rằng, hiện tại cũng như thời gian tới, cung và cầu nhân lực ngành Du lịch vẫn còn khoảng cách lớn, không dễ để thu hẹp được, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch theo nhu cầu xã hội là tất yếu khách quan trong cơ chế thị trường và đòi hỏi của hội nhập kinh tế quốc tế.

Muốn vậy, trước hết cần nâng cao hiệu quả công tác dự báo nhu cầu nhân lực, từ cơ quan dự báo nguồn nhân lực quốc gia đến các trung tâm dự báo vùng hoặc địa phương theo phương thức dịch vụ thông tin. Tích cực hợp tác, ký kết hợp đồng đào tạo giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, dựa trên nguyên tắc đặt hàng. Thử nghiệm và phát triển các Trung tâm hỗ trợ đào tạo và cung ứng nhân lực theo nhu cầu xã hội và doanh nghiệp một cách hợp lý.

Theo TS Hà Văn Siêu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch thì nhu cầu về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực du lịch trong giai đoạn tới đặt ra yêu cầu đối với hệ thống giáo dục và đào tạo du lịch cần thích ứng để cung cấp kiến thức, kỹ năng và dịch vụ đào tạo phù hợp.

Với nhu cầu và chất lượng nhân lực du lịch như hiện nay thì hằng năm hệ thống giáo dục và đào tạo phải đáp ứng trên dưới 20.000 người tốt nghiệp ở các trình độ khác nhau, từ sơ cấp cho đến đại học và sau đại học chuyên về du lịch.

Ngoài ra, đối với lực lượng lao động gián tiếp phục vụ du lịch thì hệ thống giáo dục quốc dân cũng đáng lưu tâm để tập trung một lực lượng lao động đông đảo cần được đào tạo về rất nhiều ngành khác nhau; văn hóa, giao thông, môi trường, tài chính...

Ông Đinh Văn Đáng, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội cho biết, mặc dù các trường đã không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo với những thay đổi mạnh mẽ trong nội dung, chương trình học, phương pháp đào tạo..., song việc đào tạo ở các cấp vẫn chưa đạt chuẩn, đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu xã hội, vấn đề đào tạo trong ngành du lịch vẫn còn nhiều bất cập. Rất nhiều khách sạn cao cấp và các công ty lữ hành tại các khu du lịch lớn vấp phải khó khăn trong việc tìm kiếm nhân viên đã qua đào tạo có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao...

Các vấn đề chung mà học sinh, sinh viên ra trường gặp lúng túng khi vào nhận việc tại các doanh nghiệp là không nắm chắc mô hình quản lí, phong cách giao tiếp ứng xử chưa phù hợp với môi trường làm việc thực tế...

Phát biểu tổng kết hội thảo, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng: điều kiện tự nhiên của Việt Nam rất tốt cho phát triển du lịch nhưng để biến tiềm năng này thành hiện thực cần có nguồn nhân lực mạnh. EU đã giúp chúng ta xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ năng 13 nghề và dựa trên tiêu chuẩn này chúng ta có thể nhân rộng; quy định thời gian cụ thể để tiến hành nâng cấp tiêu chuẩn này theo yêu cầu phát triển từng giai đoạn. Việt Nam có thế mạnh về ẩm thực và nên có chương trình đào tạo thương hiệu đầu bếp Việt Nam. Chúng ta phải biến thế mạnh của dân tộc trở thành thế mạnh của ngành du lịch và cung cấp những đầu bếp giỏi cho thế giới.